Zostanie rodzicem to ogromna radość, ale i potężny stres. Kompletujemy wyprawkę, wybieramy bezpieczny fotelik, ale czy wiemy co zrobić, gdy nasze dziecko nagle przestaje oddychać, lud dostanie drgawek w wyniku gorączki?
Ja wierzę, że najważniejszym elementem wyprawki jest wiedza. Dlatego prowadzę warsztaty pierwszej pomocy dedykowane szkołom rodzenia, oraz dla obecnych i przyszłych rodziców, podczas których zamieniamy paraliżujący strach w konkretne działanie.
Oto kluczowe zagadnienia z zakresu pierwszej pomocy u noworodków i niemowląt, które poruszamy podczas tych szkoleń.
Dlaczego paraliżuje nas strach?
Zacznijmy od szczerości: każdy się boi. Jako ratownik widzę to codziennie. Boicie się, że zrobicie dziecku krzywdę, że podczas resuscytacji złamiecie żebro. Pamiętajcie jednak o jednej, brutalnej prawdzie: żebra noworodka są jak chrząstki – są niezwykle elastyczne. Nawet jeśli pękną, to się zrosną. Mózg po 4 minutach bez tlenu nie ma tej szansy. Podczas warsztatów uczymy się, jak ten strach okiełznać i przekuć w sprawne działanie.
Dziecko to NIE mały dorosły
Anatomia i funkcjonowanie ciała noworodka/niemowlęcia to zupełnie inna kraina niż organizm dorosłego człowieka. Dlaczego to tak ważne w ratownictwie?
- Głowa: Jest nieproporcjonalnie duża i ciężka. U nieprzytomnego dziecka naturalnie opada, zamykając drogi oddechowe.
- Nos: Noworodki oddychają głównie przez nos – zwykły katar może być dla nich walką o oddech.
- Metabolizm: Maluchy zużywają tlen błyskawicznie. Tu nie ma czasu na zastanawianie się – trzeba działać natychmiast.
- Oddech – szybszy niż u osoby dorosłej.
Błyskawiczna ocena stanu dziecka (PAT)
Zanim w ogóle dotkniesz dziecka, spójrz na nie. W ratownictwie medycznym stosujemy tzw. Trójkąt Pediatryczny (PAT), który pozwala ocenić stan malucha w kilka sekund:
- Wygląd: Czy dziecko reaguje na Twój głos? Czy jest wiotkie jak szmaciana lalka?
- Oddech: Czy słyszysz świszczenie? Czy widzisz, jak skóra „zapada się” między żebrami przy każdym wdechu?
- Krążenie: Czy skóra jest blada, sina lub marmurkowata? Jeśli choć jeden bok tego trójkąta budzi Twój niepokój – natychmiast dzwonisz po pomoc.
Wzywanie pomocy – numer alarmowy
Ten moment jest kluczowy, może się okazać krytyczny dla ratowania dziecka.
Tak dla przypomnienia – wybieraj zawsze numer alarmowy – 999. To bardzo ważne. pamiętaj, że w Twoim telefonie w pozycji “numer alarmowy” zapisany jest zawsze numer 112, dlatego musisz sam wprowadzić na klawiaturze numer 999.
W sytuacji zagrożenia życia kluczowa jest zasada: TRYB GŁOŚNOMÓWIĄCY. Telefon kładziesz obok dziecka, a Ty masz dwie wolne ręce do ratowania. Dzięki temu, że lokalizacja działa coraz lepiej dyspozytor często zobaczy twój adres. Nie przedstawiaj się. Powiedz z gdzie jest potrzebna karetka i co dokładnie masz przed oczami. “ Potrzebuję pomocy na ulicy Adamowicza 21 , moje dziecko miało drgawki i jest sine” Jeśli połączenie zostanie przerwane, pomoc i tak wyjedzie pod wskazany adres.
Druga kluczowa rzecz – słuchaj dyspozytora. Nie krzycz, nie przerywaj, nie popędzaj. Słuchaj i wykonuj polecenia dyspozytora. To może być dla ciebie ostatnia deska ratunku.
Więcej wskazówek w temacie wzywania pomocy i rozmowy z dyspozytorem znajdziesz we wpisie: Jak rozmawiać z dyspozytorem pogotowia?
RKO Niemowlęcia. Nowe wytyczne 2025
Ten temat dokładnie omówiłem we wpisie resuscytacja u noworodka i niemowlaka
Poniżej zaznaczę tylko zmiany w udzielaniu pierwszej pomocy jakie ostatnio zostały wprowadzone w temacie RKO u niemowląt.
Najważniejsza zmiana i fundament ratowania najmłodszych: u dzieci zatrzymanie krążenia to niemal zawsze skutek niedotlenienia. Możemy więc z dużym prawdopodobieństwem podejrzewać przyczynę oddechową NZK Dlatego, w przeciwieństwie do dorosłych, ZACZYNAMY OD 5 ODDECHÓW RATOWNICZYCH. Takie działanie jest prawdziwy zastrzyk życia dla dziecka. Już same oddechy ratownicze mogą sprawić, że u dziecka pojawią się oznaki życia (ruch, kaszel, oddech)
Obejmij swoimi ustami jednocześnie nos i usta dziecka. i wykonaj 5 oddechów do widocznego uniesienia się klatki piersiowej. Jeśli to nie przyniesie rezultatu -dopiero wtedy wykonaj 15 uciśnięć klatki piersiowej i kontynuuj w cyklu 15 uciśnięć :2 oddechy do czasu przyjazdu karetki.
Uwaga! Aktualnie zaleca się aby uciski klatki piersiowej u niemowląt prowadzić za pomocą dwóch kciuków ułożonych na mostku, a nie jak wcześniej dwóch palców.
Zadławienie i Zachłyśnięcie
Właściwie to bardzo często te terminy używane są zamiennie. Więc tylko dla porządku przypomnę.
Zadławienie – to stan, gdy ciało obce blokuje całkowicie przepływ powietrza przez drogi oddechowe. Dziecko nie może oddychać, robi się sine. Obserwujemy tylko odruch kaszlu, bez dźwięku (kasłania) , jest to tzw kaszel nieefektywny. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Mamy dosłownie sekundy na prawidłową reakcję!
Zachłyśnięcie – obraz pacjenta jest identyczny jak w przypadku zadławienia, z tą różnicą, że tym razem drogi oddechowe są zalane płynem. Dotyczy to częściej małych dzieci, karmionych mlekiem, często ulewających. Pojawia się także przy wymiotach gdy pacjent leży na wznak zamiast w pozycji bocznej.
A teraz najważniejsze! Dla udzielania pierwszej pomocy liczy się to w jakim stanie jest dziecko. Kaszle (słychać kaszel), czy nie? Oddycha czy nie? Jeśli na obydwa pytania odpowiedź brzmi ‘Nie” to mamy do czynienia z niedrożnością dróg oddechowych. Duszenie się to taki cichy akt. Dziecko nie wydaje głosu, nie może zaczerpnąć tchu, robi się sine. Wtedy działasz natychmiast: 5 uderzeń w plecy i 5 uciśnięć klatki piersiowej. U niemowląt nigdy nie stosujemy rękoczynu Heimlicha. Opisałem szerzej temat zadławienia u niemowląt.
Temat starszych dzieci również opisałem. Przeczyta jeśli chcesz wiedzieć więcej o udzielaniu pierwszej pomocy u dzieci przy zadławieniu
Omówione powyżej scenariusze należą do najtrudniejszych dla każdego rodzica. Teraz już wiesz co robić. W dalszej części wpisu zajmiemy się pozostałymi sytuacjami gdzie niezbędna jest Twoja skuteczna pierwsza pomoc.
Gorączka u niemowląt
Prędzej czy później pojawi się u Twojego malucha. To naprawdę nic strasznego jeśli…jesteś na to gotowy.
- Leki: Zawsze dawkujemy na kilogramy masy ciała, nigdy na wiek. Nie bądź kozakiem. Sprawdzaj i odmierzaj prawidłowo dawkę leku według ściągi na opakowaniu lub z ulotki. O godzinie 3 w nocy nietrudno o pomyłkę.
Uwaga! Z leków mamy dostępny Paracetamol i Ibuprofen. Paracetamol można podawać od pierwszych dni życia, natomiast Ibuprofen dopiero po ukończeniu 3 miesiąca życia.
Domowe metody obniżania gorączki.
Chłodne okłady przynoszą ulgę i są dosyć komfortowe. Jednak najszybszym sposobem obniżania temperatury jest chłodna kąpiel. Pamiętaj tylko, że woda w wanience ma być tylko o 1-2 stopnie chłodniejsza od temperatury dziecka. Nie wkładaj malucha do zimnej wody.
Kiedy udać się do szpitala? To pytanie, które zawsze pada przy omawianiu tego tematu.
Zawsze gdy:
- dziecko nie ukończyło 3 miesiąca życia (przy gorączce powyżej 38 stopni)
- niezależnie od wieku gdy temperatura wynosi 40 stopni i nie reaguje na leki
- pojawiają się niepokojące objawy jak -duszność, odwodnienie, brak reakcji na bodźce, wysypka
W opisanych powyżej przypadkach lepiej odpuścić sobie przychodnię POZ i udać się bezpośrednio na oddział ratunkowy, lub wezwać karetkę.
Drgawki gorączkowe
Zawsze wyglądają przerażająco, ale rzadko są groźne. Jeśli wystąpią po raz pierwszy (niezależnie od wieku dziecka) zawsze wzywaj pomoc – numer alarmowy 999!
Czym są drgawki gorączkowe u dziecka?
Drgawki gorączkowe to napady, które pojawiają się u dzieci najczęściej między 6 miesiącem a 5 rokiem życia, w odpowiedzi na wysoką temperaturę ciała zwykle powyżej 38,5°C. Często związane są z uwarunkowaniami rodzinnymi- jeśli występowały u rodziców lub starszego rodzeństwa, to jest szansa, że pojawią się u młodszych dzieci.
Drgawki gorączkowe – pierwsza pomoc
- zabezpiecz głowę dziecka – nie szukaj poduszki i koca. Wystarczą Twoje dłonie.
- nie wkładaj nic do buzi dziecka.
- mierz czas trwania napadu, lub jeśli masz taką możliwość nagraj telefonem przebieg napadu.
Więcej o drgawkach gorączkowych u dzieci
Uraz głowy
Jak już wspomniałem wcześniej głowa u niemowląt jest bardzo duża patrząc proporcjonalnie do innych części ciała. Dlatego urazy u niemowląt i małych dzieci najczęściej dotyczą głowy. Wiem co sobie teraz myślisz – jak można dopuścić do urazu głowy u tak małego dziecka…
Wypadki z małymi dzieć się zdarzają…nam wszystkim. Tobie też się w końcu coś przydarzy.
Najważniejsza rzecz do zapamiętania – po każdym urazie gł obserwuj dziecko przez 24 godziny – to kluczowe.
A kiedy zgłosić się na oddział ratunkowy po urazie głowy u niemowlaka?
Zawsze gdy pojawią się takie objawy jak:
- Utrata przytomności -nawet na kilka sekund! Jeśli dziecko „odleciało” choć na chwilę. Nawet jeśli po odzyskaniu przytomności dziecko zachowuje się normalnie, a po urazie głowy został tylko “guz”
- Wymioty -zwłaszcza te, które się powtarzają lub są „chlustające”. (Czasem jednorazowe wymioty ze stresu mogą się zdarzyć, ale jeśli się powtarzają to zawsze zły znak).
- Zmiana zachowania – dziecko jest nienaturalnie senne, „leci przez ręce”, jest apatyczne.
- Nierówne źrenice – jedna wąska, druga szeroka.
- Płyn z ucha lub nosa: Jeśli widzisz wyciek jasnego płynu lub krwi -to sygnał alarmowy (możliwe pęknięcie podstawy czaszki). Jeśli dziecko upadło na twarz lub zderzyło się ze ścianą to krwawienie z nosa może się zdarzyć.
Uwaga! Jeśli dziecko nie odzyskuje przytomności połóż je w pozycji na boku, sprawdź oddech i niezwłocznie wezwij pomoc -999. Kontroluj oddech do czasu przybycia karetki. Przeczytaj o pozycji bocznej bezpiecznej.
Rzadko zdarza mi się pisać takie słowa, ale jeśli u dziecka po urazie głowy występują powyższe objawy to NIE podejmuj ryzyka samodzielnego transportu. Może to opóźnić specjalistyczną pomoc. Po drugie – dziecko z takimi objawami powinno trafić do odpowiedniego ośrodka. Nie zawsze będzie to najbliższy oddział ratunkowy.
Krwawienie po urazie głowy – jak udzielić pierwszej pomocy.
Najpierw głęboki wdech bo widok zakrwawionej głowy niemowlęcia nie należy do przyjemnych. Skóra głowy małego dziecka jest znakomicie ukrwiona więc nawet z rany wielkości pół centymetra może być niezłe krwawienie. U niemowląt każda kropla krwi jest cenna, dlatego pamiętaj – opanuj emocje i zastosuj ucisk w miejscu krwawienia. Nie szukaj apteczki, a nawet jeśli masz ją pod ręką nie trać czasu na bandażowanie. Chwyć kawałek w miarę czystego materiału i uciśnij. Po kilku minutach emocje opadną, a krwawienie ustanie. Wtedy oceń ranę. Możesz też zrobić delikatną dezynfekcję. Jeśli masz wątpliwości udaj się na SOR – tam podejmą decyzję czy rana wymaga szycia chirurgicznego.
Bezdech i profilaktyka SIDS
Zespół nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS) To sytuacja gdy dziecko umiera w nocy w czasie snu i nie udaje się ustalić żadnej uchwytnej przyczyny, która doprowadziła do zatrzymania oddechu i krążenia.Taka sytuacja to ogromna trauma dla każdego rodzica. Dobra wiadomość jest taka, że można zminimalizować szansę na jego wystąpienie. Oto co warto zrobić:
- niemowlę powinno spać we własnym łóżeczku, nie z rodzicami.
- łóżeczko dziecka powinno znajdować się w sypialni rodziców, nie w osobnym pokoju
- najlepiej gdy dziecko śpi na pleckach
- łóżeczko musi być puste – żadnych misiów, poduszek czy grubych kołder.
- jeśli masz monitor oddechu i podnosi się alarm zachowaj spokój. Prawdopodobnie jest to fałszywy alarm. Najpierw silnie stymuluj dziecko dotykiem i sprawdź czy oddycha. Często to wystarczy, by „zrestartować” oddech. Jeśli brak reakcji natychmiast przechodzisz do 5 oddechów ratowniczych i wezwania pomocy – numer 999!
Ciekawostka
Niemowlęta podczas snu oddychają nieregularnie. To zupełnie normalna i fizjologiczna sytuacja. Możesz więc zaobserwować u swojego malucha nieregularny oddech, a nawet pauzy trwające nawet 10 sekund! Spokojnie! W takiej sytuacji nie musisz biec natychmiast po telefon lub do lekarza. Po prostu powiedz o tym swojemu pediatrze przy okazji wizyty. Możesz też nagrać dziecko telefonem.
Podsumowanie
Gdy urodziły się moje dzieci byłem niezwykle dumny. W domu pojawiła się dziwna mieszanka uczucia radości i zmartwień. Dostałem też mnóstwo pięknych upominków od rodziny i znajomych. Większość z nich zupełnie mi się nie przydała 😉 Jest za to pewien rodzaj daru, który zawsze będzie trafiony w takiej okoliczności. To praktyczne szkolenie z udzielania pierwszej pomocy. W tej kwestii chętnie pomogę.
Najbliższe szkolenie z tej tematyki odbędzie się już 14 lutego 2026 w Sopocie. Więcej informacji i zapisy w tym linku:
Evenea – Praktyka u Ratownika – Szkolenie z Pierwszej Pomocy!
PS Z kodem promocyjnym „supermama” jest mała niespodzianka przy kasie 😉