Mówią, że ciekawość to pierwszy stopień do piekła. Jednak w pierwszej pomocy zadawanie właściwych pytań może uratować życie. Wyjaśniam czym jest wywiad medyczny SAMPLE i jak stosować go w praktyce, podczas udzielania pierwszej pomocy!
Wyobraź sobie taką sytuację – podchodzisz do poszkodowanego na ulicy. Porusza się, jest przytomny, oddycha, ale ewidentnie coś jest nie tak. Trzyma się za klatkę piersiową, łapie powietrze z wysiłkiem. Gdy podchodzisz bliżej widzisz, że jest zlany zimnym potem. Dzwonisz na numer alarmowy, a dyspozytor zaczyna zadawać Ci pytania. W pierwszej chwili myślisz sobie “po co te pytania, to przecież strata czasu” Jednak dla dyspozytora, dla zespołu karetki Twoje odpowiedzi są cennym źródłem informacji.
Warto też pamiętać, że stan pacjenta może pogorszyć się w każdej sekundzie. Twój pacjent może za chwilę osunąć się na ziemię i już nikt niczego się o nim nie dowie.
Dlatego warto nauczyć się zbierać wywiad, czyli mówiąc wprost zadać kilka pytań pacjentowi zanim zadzwonimy na numer alarmowy – 999/112. Oczywiście dotyczy to pacjentów, przytomnych, których stan pozwala na udzielanie odpowiedzi.
Zamiast bawić się w doktora House’a i diagnozować pacjenta „na oko”, użyj narzędzia, z którego na co dzień korzystają ratownicy medyczni. W tym wpisie pokażę Ci, że to nie jest trudne. Poznaj schemat SAMPLE – prostą ściągę, która pozwala zebrać wywiad medyczny. SAMPLE – Rozszyfrujmy te literki. Krok po kroku, w ludzkim języku 😉
S – Symptomy (Objawy)
Zaczynamy od najważniejszego. Co się dzieje?
Nie pytaj „czy ma pan zawał?”, bo pacjent tego nie wie. Jeszcze gorzej jak do bladego człowieka powiesz coś w stylu “przepraszam – wygląda pan jakby miał zawał. Człowiek wpadnie w panikę i interwencja karetki na pewno będzie potrzebna;). Zapytaj zwyczajnie co się dzieje (co odczuwa pacjent). Może okazać się, że Twoja pomoc wcale nie będzie potrzebna. Poproś poszkodowanego, aby sam opisał swój stan. Mała uwaga na tym etapie. Jeśli już udało Ci się zadzwonić na numer alarmowy możesz wykorzystać dyspozytora. Prawdopodobnie poprosi Cię abyś podał telefon pacjentowi. Zrób to bez obaw – to najłatwiejsza, i najkrótsza droga zbierania informacji.
Więcej o tym jak prowadzić rozmowę z dyspozytorem znajdziesz tutaj Jak przeprowadzić rozmowę z dyspozytorem?
A – Alergie
Czy jest pan na coś uczulony? Interesują nas przede wszystkim uczulenia na leki (np. antybiotyki, leki przeciwbólowe), ale też jad owadów (osy, pszczoły) czy konkretne pokarmy (np. orzeszki). Jeśli u pacjenta rozwijają się objawy wstrząsu anafilaktycznego, ta informacja to dla nas cenna informacja. Może już za chwilę będziesz podawał mu Adrenalinę domięśniowo. Tak! Nowa definicja pierwszej pomocy daje Ci taką możliwość. Wiedziałeś o tym? Sprawdź sam – Nowa definicja pierwszej pomocy
M – Medykamenty (Leki)
Jakie leki przyjmuje pan na stałe? To pytanie to kopalnia wiedzy. Nawet jeśli poszkodowany nie pamięta, na co choruje, to nazwy leków powiedzą nam wszystko. Czy bierze insulinę? Jeśli tak, wiemy, że to cukrzyk i przyczyną omdlenia może być hipoglikemia. Przyjmuje leki na nadciśnienie lub „rozrzedzające krew”? To kluczowe dane dla lekarzy na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (SOR), zwłaszcza w przypadku urazów głowy czy krwotoków. Pacjenci często nie pamiętają nazw leków. Może się zdarzyć, że usłyszysz “biorę leki na serce, na cukier, na duszności…” To dla nas też cenna informacja.
P – Przeszłość chorobowa
Czy leczy się pan na jakieś choroby przewlekłe? Na co pan/pani choruje? Pytamy o grube sprawy. Cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, przebyty zawał serca, padaczka, astma oskrzelowa. Często to, co dzieje się tu i teraz, wynika z obciążeń pacjenta. Dzięki takiej wiedzy wiemy od czego zacząć badanie i szybciej możemy zacząć leczenie.
L – Lunch (Ostatni posiłek)
Niepozorne, ale w ratownictwie ma znaczenie. Kiedy i co pan ostatnio jadł lub pił? Dlaczego nas to obchodzi? Jeśli pacjent wymaga pilnej operacji i znieczulenia ogólnego w szpitalu, pełny żołądek to zagrożenie. Jeśli w karetce będzie potrzebna intubacja istnieje spore ryzyko wymiotów i zachłyśnięcia. Niektóre leki jakie podajemy mogą powodować wymioty. Gdy pacjent dopiero co skończył jeść kebab to może nam urządzić w karetce prawdziwy sajgon. Sprzątanie po takim “wybuchu” nie należy do przyjemnych. Gdy mamy wiedzę, że pacjent ma pełny żołądek możemy się odpowiednio przygotować.
E – Ewentualnie, co się stało? (Zdarzenia poprzedzające)
Co pan robił, zanim to się zaczęło? To spięcie całej historii klamrą. Czasem to pytanie jest prawdziwym game changerem. Jaki był mechanizm urazu? Czy pacjent spadł z drabiny, bo pękł szczebel, czy może upadł, bo najpierw poczuł potężny ból w klatce piersiowej i stracił przytomność? Przyczyna zdarzenia potrafi całkowicie zmienić nasz plan na udzielanie pomocy.
Podsumowanie (przekazanie pałeczki)
Zebrałeś wywiad SAMPLE? Rewelacja. Kiedy przyjeżdża karetka możesz w jednym zdaniu podsumować wszystko czego się dowiedziałeś. „Pan Jan, lat 60, nagły ból w klatce piersiowej od 15 minut. Leczy się na nadciśnienie, bierze leki na stałe, nie ma alergii. Jadł 3 godziny temu. Odśnieżał samochód i nagle zrobiło mu się słabo” Tak wiem – już powiedziałeś o tym dyspozytorowim, ale z przepływe informacji na odległość bywa różnie…
Gwarantuję Ci, że w tym momencie każdy medyk uściśnie Ci dłoń (czasem tylko w myślach) Skracasz nasz czas działania do minimum, a w medycynie ratunkowej czas to mięsień (sercowy) i mózg.
No dobrze – wiesz już jak zadawać pytania na wagę złota. A jak szybko ocenić stan pacjenta gdy ten nie może mówić? O tym dowiesz się z tego wpisu Ocena ABCDE w pierwszej pomocy
Piotr Zabielski – zawodowy ratownik medyczny z 18-letnim doświadczeniem w systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego. Specjalizuje się w medycynie ratunkowej oraz edukacji z zakresu pierwszej pomocy przedmedycznej. Autor licznych instruktaży i materiałów edukacyjnych pod szyldem „Praktyki u ratownika”, których celem jest szerzenie praktycznej wiedzy ratującej życie. W swojej pracy stawia na proste, skuteczne procedury, które każdy świadek zdarzenia może z odwagą zastosować w sytuacji kryzysowej.