Dziś dwa słowa o tym jak użyć automatycznego defibrylatora skutecznie i nie wpaść w panikę Pomimo, że automatyczny defibrylator zewnętrzny – AED (automated external defibrylator) zewnętrzny zdołał już na dobre zagościć w naszej świadomości jego użycie przez świadków zdarzenia nadal elektryzuje 😉
Weźmy taką sytuację:
Zauważasz leżącego człowieka. Sprawdzasz oddech – klatka piersiowa się nie unosi. Wzywasz pomoc i rozpoczynasz resuscytację krążeniowo oddechową (RKO) Czym jest resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO)?
Ktoś z tłumu krzyczy: „Przynieście AED!”. Znakomity pomysł – sprzęt jest w drodze. Tylko… co z nim zrobić, gdy już się pojawi?
Wielu osobom automatyczny defibrylator zewnętrzny (AED) wciąż kojarzy się ze skomplikowanym sprzętem medycznym rodem z seriali, gdzie lekarze krzyczą „Odsunąć się!” i strzelają prądem z wielkich łyżek. Nawiasem mówiąc – defibrylacja przy użyciu takich łyżek rzeczywiście była czasem niebezpieczna, ale to już przeszłość.
Dziś nie ma się czego bać! Użycie AED to tylko kilka prostych kroków! To urządzenie zostało stworzone właśnie dla Ciebie – osoby bez wykształcenia medycznego, która chce uratować czyjeś życie w przypadku nagłego zatrzymania krążenia (NZK). Nagłe zatrzymanie krążenia u dzieci i dorosłych – poradnik
Kiedy warto użyć AED?
Odpowiedź jest prosta ZAWSZE, gdy poszkodowany jest nieprzytomny i nie oddycha, lub oddycha nieprawidłowo (oddechy agonalne)
Zadzwoniłeś na 999/112? Rozmowa z dyspozytorem ma znaczenie. Dyspozytor powie Ci dokładnie, jak postępować. Przy okazji warto zapoznać się, który numer alarmowy wybrać.
Rozpocząłeś resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO)?
Znakomicie! Odnalezienie i użycie AED to Twój kolejny krok.
Jak używać AED?
To będzie chyba najkrótsza instrukcja obsługi z jaką się spotkasz: Przynieś, włącz, wykonuj polecenia głosowe. Tyle:)
AED zrobi robotę za Ciebie. Twoim zadaniem jest jedynie otworzyć pudełko i dokładnie słuchać tego, co mówi lektor. Tak – będzie to polski lektor.
Okej zanim przejdę do obiecanej instrukcji dwa słowa o tym jak znaleźć najbliższe AED. Jedną z opcji jest zapytać dyspozytora. Po przyjęciu zgłoszenia wskaże lokalizację najbliższego urządzenia.
Drugą opcją jest aplikacja mapy od GOOGLE. Odpalamy ją w swoim telefonie i w polu “wyszukaj” wpisujemy “AED” Trzecią opcją jest skorzystanie z zewnętrznych aplikacji typu ”Staying Alive” Problem z zewnętrznymi aplikacjami jest taki, że trzeba mieć je zainstalowane w telefonie i pamiętać, że tam są. Dlatego warto zauważać urządzenia AED w naszej najbliższej przestrzeni – w pracy, blisko domu, w sklepach gdzie najczęściej robimy zakupy. Taka wiedza może być na wagę życia.
Krok 1 Włącz urządzenie
To najważniejszy moment. Wciśnij zielony przycisk „ON” lub po prostu otwórz pokrywę (wiele modeli uruchamia się automatycznie po otwarciu). Od tego momentu nie jesteś już sam. Masz obok siebie głosowego asystenta, który przeprowadzi Cię przez całą akcję ratunkową.
Krok 2 Odsłoń klatkę piersiową i przyklej elektrody
AED poprosi Cię o naklejenie elektrod na gołą klatkę piersiową poszkodowanego. Zastanawiasz się, w którym miejscu? Nie musisz zgadywać. Na każdej z elektrod znajduje się bardzo wyraźny obrazek pokazujący, gdzie dokładnie należy ją przykleić.
- Jedna pod prawym obojczykiem.
- Druga na lewym boku, nieco poniżej pachy.
Ważne: Klatka piersiowa musi być sucha (jeśli pacjent jest mokry, przetrzyj skórę ręcznikiem lub ubraniem). Jeśli klatka piersiowa jest bardzo owłosiona, w zestawie AED znajdziesz maszynkę do golenia – użyj jej, by elektrody dobrze przylegały do skóry. Tylko pamiętaj – nie musisz golić całej klatki do uzyskania efektu pupy niemowlaka ;), wystarczy przejechać maszynką w miejscach gdzie naklejamy elektrody.
Krok 3 Analiza rytmu serca – „Nie dotykaj pacjenta!”
Kiedy elektrody są na swoim miejscu, defibrylator zacznie analizować pracę serca. Usłyszysz głośny komunikat: „Nie dotykaj pacjenta, trwa analiza rytmu”. W tym momencie wszyscy muszą odsunąć się od poszkodowanego, a Ty na kilka sekund przerywasz uciskanie klatki piersiowej. Dlaczego? Twój dotyk i ruch mogą zakłócić odczyt urządzenia.
Krok 4 Czas na wyładowanie (jeśli jest potrzebne)
Po krótkiej analizie AED podejmie decyzję. Jeśli serce ma rytm do defibrylacji sprzęt poinformuje Cię, że wyładowanie jest zalecane. Więcej o rytmach pisałem tutaj Rytmy do defibrylacji i nie do defibrylacji
- Urządzenie zacznie głośno “pikać” i ładować energię.
- Usłyszysz komunikat: „Odsuń się od pacjenta, a następnie Naciśnij migający przycisk” (najczęściej pomarańczowy lub czerwony).
- Rozejrzyj się szybko, upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego (głośne „Odsuńcie się!” załatwi sprawę) i wciśnij przycisk.
Uwaga: Istnieją też defibrylatory w pełni automatyczne, które same wykonują wyładowanie po odliczeniu czasu – w takim przypadku po naładowaniu padnie komenda: “defibrylacja za 3,2,1…defibrylacja wykonana”
Krok 5: Kontynuuj uciski klatki piersiowej
Niezależnie od tego, czy AED zaleciło “strzał” prądem, czy nie – zaraz po wyładowaniu (lub po komunikacie „wyładowanie nie jest zalecane”) usłyszysz polecenie: „Rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową”.
Nie czekaj. Połóż dłonie na środku klatki piersiowej i wróć do uciskania (30 uciśnięć i 2 wdechy, lub same uciski klatki w tempie 100-120 na minutę). Po upływie dwóch minut urządzenie znów samoistnie poprosi wszystkich o odsunięcie się i powtórzy analizę rytmu.
I to już wszystko. Tak wiem co w pierwszej chwili sobie pomyślisz…
Boisz się, że zrobisz krzywdę?
Jako ratownik często słyszę: „Bałem się, że zrobię coś źle i go zabiję” Czas z tym skończyć. Nie da się użyć AED źle. Urządzenie nie pozwoli Ci wykonać wstrząsu, jeśli serce pacjenta tego nie wymaga. Choćbyś wciskał przycisk z siłą kowala, AED nie wygeneruje prądu, jeśli po analizie uzna to za niewskazane. Czasem na szkoleniach, które prowadzę mówię nawet przewrotnie, że bądź co bądź pacjent już bardziej martwy nie będzie;)
Pierwsza pomoc to nie zawody dla profesjonalistów. To gra zespołowa, w której Twoje dłonie w połączeniu z AED mogą uratować życie. Widzisz zieloną skrzynkę z napisem AED? Otwórz ją i zacznij działać.
Nadal masz wątpliwości? To spójrz na to:
AED – twarde dane
Użycie na miejscu zdarzenia to absolutny „game changer”. Liczby mówią same za siebie – wczesna defibrylacja to najskuteczniejszy sposób na odwrócenie nagłego zatrzymania krążenia (NZK), zwłaszcza u dorosłych.
RKO bez użycia AED daje średnią przeżywalność w pozaszpitalnym NZK zaledwie około 5-10%
Jeśli jednak AED zostanie użyte w ciągu kilku pierwszych minut od wystąpienia NZK mamy skok przeżywalności do 50-70% .
Według wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC), jeśli defibrylacja za pomocą AED zostanie wykonana w ciągu pierwszych 3 do 5 minut od utraty przytomności, przeżywalność wzrasta do 50-70%. To tak zwane złote minuty. Więcej o tym pisałem tutaj: Czym jest złota godzina w ratownictwie medycznym?
Szybciej = lepiej Badania prowadzone w miejscach z programami powszechnego dostępu do defibrylacji (PAD – Public Access Defibrillation), takich jak lotniska, czy duże zakłady pracy, pokazują, że defibrylacja wykonana w pierwszej lub drugiej minucie może dać szanse na przeżycie sięgające nawet ponad 75%.
Dlaczego AED tak drastycznie zmienia statystyki?
Samo uciskanie klatki piersiowej (RKO) kupuje czas, tłocząc resztki natlenionej krwi do mózgu, ale nie zresetuje serca. Jedynym lekarstwem na migotanie komór jest prąd czyli defibrylacja. AED to swoisty przycisk „Zresetuj system”, który zatrzymuje ten chaos i pozwala naturalnemu rozrusznikowi serca znów przejąć kontrolę.
AED – najczęstsze pytania, czyli co jeszcze blokuje Cię przed działaniem?
Nawet jeśli znasz już instrukcję „AED krok po kroku”, w Twojej głowie mogą pojawić się wątpliwości. Na szkoleniach z pierwszej pomocy kursanci zadają mi te same pytania od 16 lat. Rozprawmy się z nimi tu i teraz.
1. Czy AED może mnie „kopnąć” prądem?
Nie, chyba że zignorujesz głośne polecenia urządzenia i postanowisz przytulać pacjenta w momencie wyładowania. Automatyczny defibrylator zewnętrzny wydaje jasny i głośny komunikat: „Odsunąć się od pacjenta!”. Jest on donośny i bez problemu usłyszysz go nawet w silnym stresie.
2. Czy mogę użyć AED u dziecka?
Zdecydowanie tak! Najlepiej użyć specjalnych elektrod pediatrycznych lub przełączyć urządzenie w „tryb pediatryczny” (niektóre modele go mają ). A co, jeśli masz tylko standardowe, AED i żadnego przełącznika? Użyj go! Naklej wtedy jedną elektrodę na środku klatki piersiowej dziecka, a drugą na jego plecach (między łopatkami) Ważne! Elektrody nie mogą się ze sobą stykać.
3. Co zrobić, gdy poszkodowany leży w kałuży lub na mokrym śniegu?
Woda i prąd to nienajlepsze połączenie. Jeśli pacjent leży w głębokiej kałuży, chwyć go za ubranie i przesuń w suchsze miejsce. Nie musisz jednak wycierać do sucha całego asfaltu wokół! Najważniejsze jest to, aby skóra na klatce piersiowej była sucha przed naklejeniem elektrod.
4. Czy muszę zdejmować poszkodowanemu biżuterię lub stanik?
- Stanik Tak, należy go zdjąć, rozpiąć lub przeciąć (w apteczce AED są specjalne nożyczki ratownicze). Fiszbiny lub metalowe zapięcia mogą spowodować oparzenia podczas wyładowania, a sam stanik przeszkadza w dobrym przyklejeniu elektrod.
- Biżuteria (np. łańcuszek) Po prostu przesuń łańcuszek na bok lub do góry, tak aby nie znajdował się bezpośrednio pod naklejaną elektrodą.
5. Co, jeśli pomylę elektrody miejscami?
Patrzysz na obrazki, stres robi swoje i nagle orientujesz się, że nakleiłeś prawą elektrodę na lewy bok, a lewą pod prawy obojczyk. Ściągać? Przeklejać? Absolutnie nie! Prąd i tak przepłynie z jednej elektrody do drugiej, przecinając mięsień sercowy. Urządzenie zadziała prawidłowo. Lepiej nie ryzykować. Odklejone elektrody mogą stracić swoje właściwości i nie będą się trzymać w nowym miejscu.
6. Pacjent ma rozrusznik serca – co teraz?
Rozrusznik serca łatwo zauważyć – to twarde zgrubienie wyczuwalne pod skórą, najczęściej w okolicach lewego lub prawego obojczyka, często z widoczną blizną. Jeśli widzisz, że pacjent ma wszczepiony taki aparat, po prostu naklej elektrodę AED kilka centymetrów obok niego (nie naklejaj jej bezpośrednio na zgrubienie).
7. Czy mogę użyć AED u kobiety w ciąży?
Zdecydowanie TAK! W takim przypadku ratujesz więcej niż jedno życie.
8. Co mam zrobić z użytym AED?
To nie Twoje zmartwienie. Ty już zrobiłeś swoje. Użytym AED zajmą się służby, które pojawią się na miejscu.
9. Gdy u pacjenta pojawią się oznaki życia (ruch, kaszel, oddech) to mam wyłączyć AED?
Nie! Urządzenie ma zostać włączone, a elektrody naklejone na klatce piersiowej pacjenta.
Podsumowanie
Pamiętaj – jedynym błędem, jaki możesz popełnić w przypadku nagłego zatrzymania krążenia, jest niezrobienie niczego. Rozpocznij RKO, wezwij pomoc, przynieś AED. Otwórz pudełko z AED, słuchaj poleceń i działaj. Ten sprzęt naprawdę potrafi zdziałać cuda, ale żeby to zrobił, potrzebuje Twoich rąk!
Mam nadzieję, że ten wpis rzucił trochę światła na wątpliwości związane z użyciem AED. Jeśli masz jeszcze jakieś pytania to napisz mi w komentarzu. Chętnie odpowiem. A jeśli będziesz szukał szkolenia z pierwszej pomocy koniecznie zapytaj o ćwiczenia z użycia AED.