Wstrząs anafilaktyczny to najcięższa postać reakcji alergicznej, która może wystąpić nagle i zagrażać życiu. Objawy rozwijają się błyskawicznie – często w ciągu kilku minut. Prawidłowa reakcja świadków zdarzenia w przypadku wstrząsu to znakomity przykład jak znajomość pierwszej pomocy może uratować życie.
Reakcja alergiczna a wstrząs anafilaktyczny
Na szczęście nie każdy kontakt z alergenem kończy się wstrząsem anafilaktycznym. Poniżej krótki opis tego jak może zareagować organizm.
Reakcja alergiczna to immunologiczna odpowiedź na alergen, zwykle ograniczona do skóry i błon śluzowych (wysypka, kichanie, świąd). To właśnie z nim mamy do czynienia najczęściej. Jest on niegroźny dla życia i wymaga zwykle tylko wizyty w aptece. Wystarczą leki antyhistaminowe i preparat o działaniu miejscowym na skórę. Objawy mogą też wycofać się same nawet jeśli pacjent nie przyjmie żadnych leków.
Ciężka reakcja alergiczna
Pojawia się silny obrzęk (nie tylko w miejscu kontaktu z alergenem), objawy duszność, bóle brzucha i wymioty/biegunka. Ten stan wymaga pilnej interwencji medycznej, podania leków, czasem też obserwacji w oddziale ratunkowym.
Wstrząs anafilaktyczny to najcięższa forma reakcji alergicznej. Pojawia się gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego, duszność i obrzęki (nie tylko w miejscu kontaktu z alergenem) Nieleczona może prowadzić do nagłego zatrzymania krążenia (NZK)
Jak rozpoznać wstrząs anafilaktyczny
Wiesz już jakie formy może przyjmować reakcja alergiczna. Teraz skupimy się na najgorszym scenariuszu jaki może się zdarzyć.
Wstrząs anafilaktyczny – objawy:
- świąd, pokrzywka, rumień, obrzęk (mogą występować w miejscu kontaktu lub rozchodzić się na większe obszary skóry)
- duszność obrzęk gardła, języka, świst krtaniowy. Wystąpienie takich objawów jest zawsze alarmujące i wymaga natychmiastowego działania.
- spadek ciśnienia, omdlenie, tachykardia (szybka akcja serca)
- wymioty / biegunka, bóle brzucha
- pogorszenie stanu świadomości, utrata przytomności
- ostatecznie prowadzi do NZK. Ważne, aby pamiętać o prawidłowej resuscytacji krążeniowo-oddechowej.
Pierwsza pomoc we wstrząsie anafilaktycznym
Przerwij kontakt z alergenem. Jeśli to możliwe, usuń czynnik wywołujący reakcję (np. żądło owada). Więcej znajdziesz w poradniku o pierwszej pomocy przy użądleniach i ukąszeniach.
- Wezwij pomoc. Zadzwoń na numer alarmowy – 999(112) i opisz co widzisz. Dyspozytor medyczny pomoże ci rozpoznać zagrożenie i udzieli instrukcji jak masz działać do czasu przybycia karetki. Przeczytaj: Jak rozmawiać z dyspozytorem?
- Podaj adrenalinę – jeśli jest dostępna na miejscu.
W Polsce dostępne są dwie formy adrenaliny, które świadek zdarzenia może podać przed przybyciem karetki. Jest to Adrenalina WZF, oraz preparat o nazwie EpiPen. Ze względu na prostotę użycia szczególnie ten drugi zasługuje na uwagę.
Autowstrzykiwacz EpiPen
To gotowy preparat występujący w wersji dla dorosłych i dla dzieci. Ma odmierzoną, gotową do podania dawkę adrenaliny. Podaje się ją domięśniowo w przednio boczną część uda (do preparatu dołączona jest ilustrowana ulotka)
Uwaga! Producent leku podaje, że można go podać przez ubranie. Jednak ze względu na to, że masz tylko jedną próbę polecam jednak odsłonić miejsce wkłucia. Ubrania tniemy przy pomocy nożyczek – szkoda czasu na rozbieranie pacjenta. Jego stan może na to nie pozwolić (zaburzenia świadomości)
- Ułóż poszkodowanego w odpowiedniej pozycji. Ten element udzielania pierwszej pomocy może być bardzo pomocny. Oto kilka wskazówek:
- połóż na ziemi i unieś lekko nogi do góry jeśli pacjent słabnie
- jeśli występuje duszność – ułóż w pozycji półsiedzącej
- jeśli stracił przytomność – połóż w pozycji bocznej.
Utrzymuj kontakt z pacjentem. Sprawdzaj stan świadomości i oddech do czasu przyjazdu karetki.
Adrenalina we wstrząsie anafilaktycznym
Oto najczęściej zadawane pytania, oraz wątpliwości moich kursantów dotyczące podawania adrenaliny.
Czy świadek zdarzenia może podawać adrenalinę ?
Tak! Zmiany w definicji pierwszej pomocy mówią o możliwości podawania tego leku przez świadka zdarzenia. Ważne aby był to lek należący do pacjenta, przepisany przez lekarza.
Jako ciekawostkę dodam, że jeszcze przed wprowadzeniem tych zmian w prawie świadkowie zdarzenia podawali ten lek przy wstrząsie. Kierowali się oni wskazówkami dyspozytora medycznego i działali w ramach tak zwanej wyższej konieczności.
W którym momencie podać pacjentowi adrenalinę?
Jest na to mądra rada. Gdy patrzysz na stan pacjenta i w twoje głowie pojawi się myśl “ to już chyba pora na podanie adrenaliny” – zrób to. Nie wahaj się. Jako ratownik medyczny wielokrotnie używałem tego leku i podkreślam – adrenalina podawana domięśniowo to lek bezpieczny!
Dlaczego to takie ważne?
Ponieważ to właśnie zbyt późne podanie adrenaliny jest najczęstszą przyczyną zgonów w przebiegu wstrząsu anafilaktycznego. Dlatego osoby z grupy ryzyka powinny zawsze mieć przy sobie adrenalinę i znać zasady jej użycia.
Pamiętaj! Nie wolno podawać adrenaliny dożylnie ani dosercowo. Wbijanie igły w klatkę piersiową to popisowy numer, który świetnie sprawdza się tylko w filmach.
Na moich szkoleniach z pierwszej pomocy, szczególnie w okresie wakacyjnym ćwiczymy podawanie tego leku na zestawach do pozoracji. Takie umiejętności są nie tylko cenne, one naprawdę mogą uratować życie.
A czy ty masz jakieś pytania w temacie pierwszej pomocy we wstrząsie anafilaktycznym? Chętnie odpowiem.