Leży przed Tobą nieprzytomny człowiek. Nie reaguje na potrząsanie, nie odpowiada na pytania. W Twojej głowie zaczyna tętnić adrenalina, a czas nagle zwalnia. W tym ułamku sekundy musisz podjąć najważniejszą decyzję w całym Łańcuchu Przeżycia. Czy ten człowiek oddycha?
Jako ratownik widziałem wiele sytuacji, w których strach przed złą oceną sparaliżował świadków zdarzenia. W rezultacie wcale nie ocenili oddechu lub zrobili to nieprawidłowo. Czekali na przyjazd Zespołu Ratownictwa Medycznego, podczas gdy mózg pacjenta umierał z powodu niedotlenienia (hipoksji).
W tym artykule nauczę Cię jak wykonać prawidłową ocenę oddechu. Pora przełożyć medyczne procedury na prosty, uliczny konkret. Zapraszam!
Udrożnienie dróg oddechowych
Zanim zaczniesz sprawdzać oddech, musisz wiedzieć jedną rzecz: u osoby nieprzytomnej, która leży na plecach, wiotkie mięśnie sprawiają, że język zapada się na tylną ścianę gardła. Pacjent może chcieć oddychać, ale fizycznie nie ma jak.
Dlatego absolutnym fundamentem jest udrożnienie dróg oddechowych. Jak to zrobić? Połóż jedną dłoń na czole poszkodowanego, a opuszki dwóch palców drugiej dłoni na twardej części jego żuchwy. Delikatnie odchyl jego głowę do tyłu.
Zasada WIDZĘ, SŁYSZĘ, CZUJĘ – złote 10 sekund
Masz już odchyloną głowę (rękoczyn czoło-żuchwa) Teraz pochyl się nad twarzą pacjenta tak, aby Twoje ucho znajdowało się tuż nad jego ustami i nosem, a wzrok był skierowany na jego klatkę piersiową.
Rozpoczynamy badanie, które nie powinno trwać dłużej niż 10 sekund. Wykorzystujesz do tego trzy zmysły:
- WIDZĘ – Obserwuj klatkę piersiową i brzuch. Czy unoszą się i opadają w regularnym rytmie?
- SŁYSZĘ – Czy przy Twoim uchu słychać wyraźny, miarowy szmer wydychanego powietrza?
- CZUJĘ –Czy na swoim policzku czujesz ciepły strumień powietrza z ust lub nosa pacjenta?
Dlaczego dokładnie 10 sekund? Bo to wystarczający czas, aby wyłapać co najmniej dwa prawidłowe oddechy. Jeśli oceniasz za krótko – możesz przeoczyć oddech u osoby, która oddycha płytko. Jeśli oceniasz za długo tracisz bezcenny czas.
Jeśli pacjent oddycha ułóż go w pozycji bocznej (bezpiecznej)
Jeśli pacjent nie oddycha, lub oddech jest nieprawidłowy natychmiast wezwij pomoc -999/112 i rozpocznij RKO.
Pułapka, która kosztuje życie. Oddech agonalny (tzw. „rybi oddech”)
Tutaj musimy omówić absolutnie kluczową kwestię, o której często zapomina się na szkoleniach z pierwszej pomocy.
W pierwszych minutach po Nagłym Zatrzymaniu Krążenia (NZK) Nagłe zatrzymanie krążenia u dzieci i dorosłych – poradnik, poszkodowany może mieć “dziwny” oddech. Przypomina to chrapanie, głośne westchnienia, połykanie powietrza jak ryba wyciągnięta z wody lub pojedyncze, rzadkie wdechy. Jest to tak zwany oddech agonalny.
ZAPAMIĘTAJ: Oddech agonalny to NIE JEST prawidłowy oddech! To jedynie odruch neurologiczny umierającego mózgu.
Jeśli widzisz, że pacjent „łapie powietrze” raz na kilkanaście sekund, charczy i nie jest to miarowy, spokojny oddech – traktuj go jako osobę, która NIE ODDYCHA. Należy natychmiast rozpocząć uciskanie klatki piersiowej i wezwać pomoc. Wiele osób przerywa lub nie zaczyna akcji ratunkowej, myśląc: „przecież coś tam charczy, to znaczy, że oddycha”.
Nowe Wytyczne 2025. Nie jesteś sam!
Zgodnie z najnowszymi wytycznymi Europejskiej Rady Resuscytacji, nie musisz brać całego ciężaru diagnozy na siebie. Jeśli stwierdzasz, że pacjent jest nieprzytomny od razu wybierasz numer 112 / 999. Warto też przełączyć telefon w tryb głośnomówiący. Dyspozytor medyczny pomoże Ci w prawidłowej ocenie oddechu. Zapyta Cię o ruchy klatki piersiowej i pomoże Ci ocenić sytuację. Jeśli nadal będą jakiekolwiek wątpliwości, czy oddech jest prawidłowy – dyspozytor podejmie decyzję o rozpoczęciu RKO. Więcej o nowych wytycznych w pierwszej pomocy przeczytasz tutaj Łańcuch przeżycia – czym jest?
Podsumowanie
Ocena oddechu to w pierwszej pomocy kluczowy moment, ale nie wymaga ona dyplomu lekarza. Odchyl głowę, przyłóż ucho do ust, patrz na klatkę i odlicz 10 sekund. Jeśli nie masz pewności, że oddech jest prawidłowy – działaj. Wezwij pomoc i rozpocznij RKO. A wszystkie wskazówki badania pacjenta według schematu ABCDE znajdziesz tutaj Ocena ABCDE w pierwszej pomocy!
Piotr Zabielski – zawodowy ratownik medyczny z 18-letnim doświadczeniem w systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego. Specjalizuje się w medycynie ratunkowej oraz edukacji z zakresu pierwszej pomocy przedmedycznej. Instruktor pierwszej pomocy, autor szkoleń i materiałów edukacyjnych pod szyldem „Praktyka u ratownika”, których celem jest szerzenie praktycznej wiedzy ratującej życie. W swojej pracy stawia na proste, skuteczne procedury, które każdy świadek zdarzenia może z powodzeniem zastosować w sytuacji kryzysowej.